چويۇن تۈرلىرىگە ئومۇمىي نەزەر

ئاق چويۇن: چايغا قوشقان شېكەرگە ئوخشاش، كاربون سۇيۇق تۆمۈردە تولۇق ئېرىيدۇ. ئەگەر سۇيۇقلۇقتا ئېرىگەن بۇ كاربون چويۇن قېتىپ قالغاندا سۇيۇق تۆمۈردىن ئايرىلالمىسا، ئەمما قۇرۇلمىدا تولۇق ئېرىپ كەتسە، ھاسىل بولغان قۇرۇلمىنى ئاق چويۇن دەپ ئاتايمىز. قۇرۇلمىسى ناھايىتى مۇرۇز بولغان ئاق چويۇن، سۇنۇپ كەتكەندە پارقىراق، ئاق رەڭدە بولىدىغانلىقى ئۈچۈن ئاق چويۇن دەپ ئاتىلىدۇ.

كۈلرەڭ چويۇن: سۇيۇق چويۇن قېتىۋاتقاندا، سۇيۇق مېتالدا ئېرىگەن كاربون، مەسىلەن چايدىكى شېكەر، قېتىش جەريانىدا ئايرىم باسقۇچ سۈپىتىدە پەيدا بولۇشى مۇمكىن. بۇنداق قۇرۇلمىنى مىكروسكوپ ئاستىدا تەكشۈرگەندە، كاربوننىڭ گرافىت شەكلىدە، كۆز بىلەن كۆرگىلى بولىدىغان ئايرىم قۇرۇلمىغا پارچىلىنىپ كەتكەنلىكىنى كۆرىمىز. بۇ خىل چويۇننى كۈلرەڭ چويۇن دەپ ئاتايمىز، چۈنكى كاربون قەۋەتلەر شەكلىدە، يەنى قاتلاملار شەكلىدە پەيدا بولغان بۇ قۇرۇلما بۇزۇلغاندا، تۇتۇق ۋە كۈلرەڭ رەڭ پەيدا بولىدۇ.

داغلىق چويۇن: يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ئاق چويۇنلار تېز سوۋۇيدىغان شارائىتتا، كۈلرەڭ چويۇنلار بولسا نىسبەتەن ئاستا سوۋۇيدىغان شارائىتتا كۆرۈنىدۇ. ئەگەر قۇيۇلغان قىسىمنىڭ سوۋۇتۇش سۈرئىتى ئاق رەڭدىن كۈلرەڭ رەڭگە ئۆتۈش دائىرىسىگە توغرا كەلسە، كۈلرەڭ ۋە ئاق قۇرۇلمىلارنىڭ بىللە كۆرۈنىدىغانلىقىنى كۆرگىلى بولىدۇ. بىز بۇ چويۇنلارنى داغلىق دەپ ئاتايمىز، چۈنكى بۇنداق پارچىنى سۇندۇرغاندا، ئاق ئارقا كۆرۈنۈشتە كۈلرەڭ ئارالچىلار پەيدا بولىدۇ.

چىداملىق چويۇن: بۇ خىل چويۇن ئەمەلىيەتتە ئاق چويۇنغا ئايلاندۇرۇلۇپ قاتتىقلىشىدۇ. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، چويۇننىڭ قاتتىقلىشىشى كاربوننىڭ قۇرۇلمىدا تولۇق ئېرىپ كېتىشىگە كاپالەتلىك قىلىنىدۇ. ئاندىن، قاتتىقلاشقان ئاق چويۇن ئىسسىقلىق بىر تەرەپ قىلىنىشىغا ئۇچرايدۇ، شۇنداق قىلىپ قۇرۇلمىدا ئېرىگەن كاربون قۇرۇلمىدىن ئايرىلىدۇ. بۇ ئىسسىقلىق بىر تەرەپ قىلىنغاندىن كېيىن، كاربوننىڭ قالايمىقان شەكىللىك شار شەكىللىك توپ شەكلىدە پەيدا بولغانلىقىنى كۆرىمىز.

بۇ تۈرگە ئايرىشتىن باشقا، ئەگەر كاربون قېتىش نەتىجىسىدە قۇرۇلمىدىن ئايرىلالايدىغان بولسا (كۈلرەڭ چويۇنلارغا ئوخشاش)، بىز ھاسىل بولغان گرافىتنىڭ رەسمىي خۇسۇسىيەتلىرىگە قاراپ يەنە بىر تۈرگە ئايرىيالايمىز:

كۈلرەڭ (قاتلاملىق گرافىت) چويۇن: ئەگەر كاربون قېتىپ قېلىپ، كەرەپشە يوپۇرمىقىغا ئوخشاش قاتلاملىق گرافىت قۇرۇلمىسىنى ھاسىل قىلسا، بىز بۇنداق چويۇنلارنى كۈلرەڭ ياكى قاتلاملىق گرافىت چويۇن دەپ ئاتايمىز. بىز بۇ قۇرۇلمىنى قاتتىقلاشتۇرالايمىز، چۈنكى ئۇ ئوكسىگېن ۋە كۈكىرت نىسبەتەن يۇقىرى بولغان قېتىشمىلاردا يۈز بېرىدۇ، ئەمما ئۇنىڭ ئىسسىقلىق ئۆتكۈزۈشچانلىقى يۇقىرى بولغاچقا، قىسقىراش يۈزلىنىشى ئانچە كۆرۈلمەيدۇ.

شار شەكىللىك گرافىت چويۇن: نامىدىن كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، بۇ قۇرۇلمىدا كاربون شار شەكىللىك گرافىت توپلىرى شەكلىدە كۆرۈنىدۇ. گرافىتنىڭ پارچىلىنىپ، تاختا شەكىللىك قۇرۇلمىغا ئەمەس، بەلكى شار شەكىللىك قۇرۇلمىغا ئايلىنىشى ئۈچۈن، سۇيۇقلۇقتىكى ئوكسىگېن ۋە كۈكۈرت بەلگىلىك سەۋىيىدىن تۆۋەن بولۇشى كېرەك. شۇڭلاشقا شار شەكىللىك گرافىت چويۇن ئىشلەپچىقىرىشتا، بىز سۇيۇق مېتالنى ئوكسىگېن ۋە كۈكۈرت بىلەن تېز رېئاكسىيە قىلالايدىغان ماگنىي بىلەن بىر تەرەپ قىلىپ، ئاندىن قېلىپلارغا قۇيۇمىز.

ۋېرمىكۇلار گرافىت چويۇن: ئەگەر شار شەكىللىك گرافىت چويۇن ئىشلەپچىقىرىش جەريانىدا قوللىنىلغان ماگنىي بىر تەرەپ قىلىش يېتەرلىك بولمىسا ۋە گرافىتنى پۈتۈنلەي شار شەكىللىك قىلىپ بولالمىسا، بىز ۋېرمىكۇلار (ياكى زىچ) دەپ ئاتايدىغان بۇ گرافىت قۇرۇلمىسى پەيدا بولۇشى مۇمكىن. لامپىلىق ۋە شار شەكىللىك گرافىت تۈرلىرى ئوتتۇرىسىدىكى ئۆتكۈنچى شەكىل بولغان ۋېرمىكۇلار گرافىت، چويۇنغا شار شەكىللىك گرافىتنىڭ يۇقىرى مېخانىكىلىق خۇسۇسىيىتىنى بېرىپلا قالماي، يەنە يۇقىرى ئىسسىقلىق ئۆتكۈزۈشچانلىقى سەۋەبىدىن قىسقىراشنى ئازايتىدۇ. شار شەكىللىك گرافىت چويۇن ئىشلەپچىقىرىشتىكى خاتالىق دەپ قارالغان بۇ قۇرۇلما، يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ئەۋزەللىكلىرى سەۋەبىدىن نۇرغۇن قۇيۇش زاۋۇتلىرى تەرىپىدىن قەستەن قۇيۇلىدۇ.