قۇيۇش بىلىملىرى – قۇيۇش جەريانىدا كاربوناتسىتورنى قانداق ئىشلىتىپ ياخشى قۇيۇش ياساش كېرەك؟

01. قايتا كاربونلاشتۇرغۇچلارنى قانداق تۈرگە ئايرىش كېرەك

كاربونلاشتۇرغۇچلارنى خام ئەشياسىغا ئاساسەن تەخمىنەن تۆت تۈرگە بۆلۈشكە بولىدۇ.

1. سۈنئىي گرافىت

سۈنئىي گرافىت ئىشلەپچىقىرىشنىڭ ئاساسلىق خام ئەشياسى پاراشوك شەكلىدىكى يۇقىرى سۈپەتلىك كالتسىيلانغان نېفىت كوكىسى بولۇپ، ئۇنىڭغا ئاسفالت باغلىغۇچى ماددا سۈپىتىدە قوشۇلىدۇ، ئاز مىقداردا باشقا ياردەمچى ماتېرىياللار قوشۇلىدۇ. ھەر خىل خام ئەشيالار ئارىلاشتۇرۇلغاندىن كېيىن، ئۇلار سىقىلىپ شەكىللىنىدۇ، ئاندىن 2500-3000 سېلسىيە گرادۇسلۇق ئوكسىدلانمايدىغان ئاتموسفېرادا بىر تەرەپ قىلىنىپ، گرافىتلىنىدۇ. يۇقىرى تېمپېراتۇرا بىر تەرەپ قىلىنغاندىن كېيىن، كۈل، كۈكىرت ۋە گاز مىقدارى زور دەرىجىدە ئازىيىدۇ.

سۈنئىي گرافىت مەھسۇلاتلىرىنىڭ باھاسى يۇقىرى بولغاچقا، قۇيۇش زاۋۇتلىرىدا كۆپ ئىشلىتىلىدىغان سۈنئىي گرافىت قايتا كاربونلاشتۇرغۇچلارنىڭ كۆپىنچىسى گرافىت ئېلېكترودلىرىنى ئىشلەپچىقىرىش تەننەرخىنى تۆۋەنلىتىش ئۈچۈن چىپ، قالدۇق ئېلېكترود ۋە گرافىت بۆلەكلىرى قاتارلىق قايتا ئىشلەنگەن ماتېرىياللار.

يۇمشاق تۆمۈر ئېرىتكەندە، چويۇننىڭ مېتاللورگىيەلىك سۈپىتىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش ئۈچۈن، سۈنئىي گرافىت قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئۈچۈن ئەڭ ئاۋۋال تاللىنىشى كېرەك.

2. نېفىت كوكىسى

نېفىت كوكىسى كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىلىدىغان قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ.

نېفىت كوكىسى خام نېفىتنى پىششىقلاپ ئىشلەش ئارقىلىق قولغا كەلتۈرۈلىدىغان قوشۇمچە مەھسۇلات. خام نېفىتنىڭ نورمال بېسىمى ياكى تۆۋەن بېسىمى ئاستىدا قاينىتىش ئارقىلىق قولغا كەلتۈرۈلگەن قالدۇقلار ۋە نېفىت قەۋىتى نېفىت كوكىسى ئىشلەپچىقىرىشتا خام ئەشيا سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدۇ، ئاندىن كوكىسلانغاندىن كېيىن يېشىل نېفىت كوكىسى قولغا كەلتۈرۈلىدۇ. يېشىل نېفىت كوكىسىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى ئىشلىتىلگەن خام نېفىت مىقدارىنىڭ تەخمىنەن %5 تىن تۆۋەن. ئامېرىكىدا خام نېفىت كوكىسىنىڭ يىللىق ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى تەخمىنەن 30 مىليون توننا. يېشىل نېفىت كوكىسىدىكى ئارىلاشما ماددىلارنىڭ مىقدارى يۇقىرى، شۇڭا ئۇنى بىۋاسىتە قايتا كاربون سۇ بىرىكتۈرگۈچ سۈپىتىدە ئىشلىتىشكە بولمايدۇ، ئالدى بىلەن كالتسىيلاشتۇرۇش كېرەك.

خام نېفىت كوكىسى گۇبكا، ئىگنە، دانچە ۋە سۇيۇق شەكىللەردە بار.

نېفىت كوكىسى كېچىكىپ كوكىسلاش ئۇسۇلى ئارقىلىق تەييارلىنىدۇ. ئۇنىڭ كۈكىرت ۋە مېتال تەركىبى يۇقىرى بولغاچقا، ئادەتتە كۆيدۈرۈش جەريانىدا يېقىلغۇ سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدۇ، شۇنداقلا كۆيدۈرۈلگەن نېفىت كوكىسىنىڭ خام ئەشياسى سۈپىتىدەمۇ ئىشلىتىلىدۇ. كۆيدۈرۈلگەن نېفىت كوكىسى ئاساسلىقى ئاليۇمىن سانائىتىدە ۋە قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدۇ.

ئىگنە نېفىت كوكىسى ئۇزۇن ئارىلىقتىكى كاربون سۇ بىرىكمىلىرى ۋە ئاز مىقداردىكى ئارىلاشمىلار بار خام ئەشيالاردىن كېچىكىپ كوكىسلاش ئۇسۇلى ئارقىلىق تەييارلىنىدۇ. بۇ كوكىس ئاسان سۇنۇپ كېتىدىغان ئىگنە شەكلىدىكى قۇرۇلمىغا ئىگە بولۇپ، بەزىدە گرافىت كوكىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئاساسلىقى كۆيدۈرۈلگەندىن كېيىن گرافىت ئېلېكترودلىرىنى ياساشقا ئىشلىتىلىدۇ.

دانچە نېفىت كوكىسى قاتتىق دانچە شەكلىدە بولۇپ، كۈكىرت ۋە ئاسفالتېن مىقدارى يۇقىرى بولغان خام ئەشيالاردىن كېچىكىپ كوكىسلاش ئۇسۇلى ئارقىلىق ياسىلىدۇ، ھەمدە ئاساسلىقى يېقىلغۇ سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدۇ.

سۇيۇقلاشتۇرۇلغان نېفىت كوكىسى سۇيۇقلاشتۇرۇلغان قەۋەتتە ئۈزلۈكسىز كوكىسلاش ئارقىلىق ئېرىشىلىدۇ.

نېفىت كوكىسىنى كۆيدۈرۈش ئارقىلىق كۈكۈرت، نەملىك ۋە ئۇچۇچان ماددىلارنى چىقىرىۋېتىشكە بولىدۇ. يېشىل نېفىت كوكىسىنى 1200-1350 سېلسىيە گرادۇستا كۆيدۈرۈش ئارقىلىق ئۇنى ئاساسەن ساپ كاربونغا ئايلاندۇرغىلى بولىدۇ.

كالتسىيلانغان نېفىت كوكىسىنىڭ ئەڭ چوڭ ئىشلەتكۈچىسى ئاليۇمىن سانائىتى بولۇپ، ئۇنىڭ %70 ى بوكسىتنى ئازايتىدىغان ئانود ياساشقا ئىشلىتىلىدۇ. ئامېرىكىدا ئىشلەپچىقىرىلغان كالتسىيلانغان نېفىت كوكىسىنىڭ تەخمىنەن %6 ى چويۇن قايتا كاربونلاشتۇرۇش ئۈسكۈنىلىرىگە ئىشلىتىلىدۇ.

3. تەبىئىي گرافىت

تەبىئىي گرافىتنى ئىككى تۈرگە بۆلۈشكە بولىدۇ: پارچە شەكىللىك گرافىت ۋە مىكروكرىستاللىق گرافىت.

مىكروكرىستاللىق گرافىتنىڭ كۈل مىقدارى يۇقىرى بولۇپ، ئادەتتە چويۇننىڭ قايتا كاربونلاشتۇرغۇچىسى سۈپىتىدە ئىشلىتىلمەيدۇ.

گرافىت پارچىلىرىنىڭ نۇرغۇن تۈرلىرى بار: يۇقىرى كاربونلۇق گرافىتنى خىمىيىلىك ئۇسۇللار بىلەن ئايرىۋېلىش ياكى يۇقىرى تېمپېراتۇرىدا قىزىتىپ، ئۇنىڭدىكى ئوكسىدلارنى پارچىلاپ، ئۇچۇغا ئايلاندۇرۇش كېرەك. گرافىتتىكى كۈل مىقدارى يۇقىرى بولغاچقا، ئۇنى قايتا كاربونلاشتۇرۇش ماشىنىسى سۈپىتىدە ئىشلىتىشكە ماس كەلمەيدۇ؛ ئوتتۇراھال كاربونلۇق گرافىت ئاساسلىقى قايتا كاربونلاشتۇرۇش ماشىنىسى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدۇ، ئەمما مىقدارى ئانچە كۆپ ئەمەس.

4. كولا ۋە ئانتراسىت

ئېلېكتر ئوقى پولات ياساش جەريانىدا، توك قاچىلاش جەريانىدا كوكىس ياكى ئانتراسىتنى قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە قوشۇشقا بولىدۇ. ئۇنىڭ يۇقىرى كۈل ۋە ئۇچۇچان تەركىبى سەۋەبىدىن، ئىندۇكسىيەلىك ئوچاق ئېرىتىش چويۇنىنى قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە ئاز ئىشلىتىلىدۇ.

مۇھىت ئاسراش تەلىپىنىڭ ئۈزلۈكسىز ياخشىلىنىشىغا ئەگىشىپ، بايلىق سەرپىياتىغا بارغانسېرى كۆپ دىققەت قىلىنىۋاتىدۇ، چوشقا تۆمۈر ۋە كوكىسنىڭ باھاسى ئۈزلۈكسىز ئۆرلەۋاتىدۇ، بۇنىڭ نەتىجىسىدە قۇيۇش تەننەرخى ئۆرلەۋاتىدۇ. بارغانسېرى كۆپ قۇيۇش زاۋۇتلىرى ئەنئەنىۋى گۈمبەز ئېرىتىشنىڭ ئورنىغا ئېلېكتر ئوچاقلىرىنى ئىشلىتىشكە باشلىدى. 2011-يىلىنىڭ باشلىرىدا، زاۋۇتىمىزنىڭ كىچىك ۋە ئوتتۇرا زاپچاسلار سېخىمۇ ئەنئەنىۋى گۈمبەز ئېرىتىش جەريانىنىڭ ئورنىغا ئېلېكتر ئوچاق ئېرىتىش ئۇسۇلىنى قوللاندى. ئېلېكتر ئوچاق ئېرىتىشتە كۆپ مىقداردا قالدۇق پولات ئىشلىتىش پەقەت چىقىمنى تۆۋەنلىتىپلا قالماي، قۇيۇشنىڭ مېخانىكىلىق خۇسۇسىيىتىنى ياخشىلىيالايدۇ، بەلكى ئىشلىتىلگەن قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ تىپى ۋە كاربونلاشتۇرۇش جەريانى مۇھىم رول ئوينايدۇ.

02. ئىندۇكسىيەلىك ئوچاق ئېرىتىشتە قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنى قانداق ئىشلىتىش كېرەك

1 قايتا كاربونلاشتۇرغۇچلارنىڭ ئاساسلىق تۈرلىرى

چويۇن قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە نۇرغۇن ماتېرىياللار ئىشلىتىلىدۇ، ئادەتتە سۈنئىي گرافىت، كالتسىيلانغان نېفىت كوكىسى، تەبىئىي گرافىت، كوكىس، ئانتراتسىت ۋە بۇ خىل ماتېرىياللاردىن ياسالغان ئارىلاشمىلار ئىشلىتىلىدۇ.

(1) سۈنئىي گرافىت يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ھەر خىل قايتا كاربونلاشتۇرغۇچلار ئىچىدە ئەڭ ياخشى سۈپەتلىك بولغىنى سۈنئىي گرافىت. سۈنئىي گرافىت ئىشلەپچىقىرىشنىڭ ئاساسلىق خام ئەشياسى پاراشوك شەكلىدىكى يۇقىرى سۈپەتلىك كالتسىيلانغان نېفىت كوكىسى بولۇپ، ئۇنىڭغا ئاسفالت باغلىغۇچى ماددا سۈپىتىدە قوشۇلىدۇ، ئاز مىقداردا باشقا ياردەمچى ماتېرىياللار قوشۇلىدۇ. ھەر خىل خام ئەشيالار ئارىلاشتۇرۇلغاندىن كېيىن، ئۇلار سىقىلىپ شەكىللىنىدۇ، ئاندىن 2500-3000 سېلسىيە گرادۇسلۇق ئوكسىدلانمايدىغان ئاتموسفېرادا بىر تەرەپ قىلىنىپ، گرافىتلىنىدۇ. يۇقىرى تېمپېراتۇرىدا بىر تەرەپ قىلىنغاندىن كېيىن، كۈل، كۈكۈرت ۋە گاز مىقدارى زور دەرىجىدە ئازىيىدۇ. ئەگەر يۇقىرى تېمپېراتۇرىدا ياكى كالتسىيلاش تېمپېراتۇرىسى يېتەرلىك بولمىغاندا كالتسىيلانغان نېفىت كوكىسى بولمىسا، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ سۈپىتىگە ئېغىر تەسىر يېتىدۇ. شۇڭا، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ سۈپىتى ئاساسلىقى گرافىتلىنىش دەرىجىسىگە باغلىق. ياخشى قايتا كاربونلاشتۇرغۇچتا گرافىتلىق كاربون (ماسسا نىسبىتى) بار. %95 تىن %98 كىچە بولغان گرافىت مىقدارى %0.02 دىن %0.05 كىچە، ئازوت مىقدارى (100 دىن 200 گىچە) × 10-6.

(2) نېفىت كوكىسى كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىلىدىغان قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ. نېفىت كوكىسى خام نېفىتنى پىششىقلاپ ئىشلەشتىن ئېلىنغان قوشۇمچە مەھسۇلات. خام نېفىتنى دائىملىق بېسىملىق قاينىتىش ياكى ۋاكۇئۇم قاينىتىش ئارقىلىق ئېلىنغان قالدۇقلار ۋە نېفىت قەۋىتى نېفىت كوكىسى ئىشلەپچىقىرىشتا خام ئەشيا سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدۇ. كوكىسلانغاندىن كېيىن، خام نېفىت كوكىسىغا ئېرىشكىلى بولىدۇ. تەركىبى يۇقىرى بولغاچقا، بىۋاسىتە قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە ئىشلىتىشكە بولمايدۇ، شۇڭا ئالدى بىلەن كالتسىيلىنىش كېرەك.

(3) تەبىئىي گرافىت ئىككى تۈرگە ئايرىلىدۇ: پارچە گرافىت ۋە مىكروكرىستاللىق گرافىت. مىكروكرىستاللىق گرافىتنىڭ كۈل مىقدارى يۇقىرى بولۇپ، ئادەتتە چويۇننىڭ قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە ئىشلىتىلمەيدۇ. پارچە گرافىتنىڭ نۇرغۇن تۈرلىرى بار: يۇقىرى كاربونلۇق پارچە گرافىتنى خىمىيىلىك ئۇسۇللار بىلەن ئايرىۋېلىش ياكى يۇقىرى تېمپېراتۇرىغا قىزىتىپ، ئۇنىڭدىكى ئوكسىدلارنى پارچىلاپ، ئۇچۇغا ئايلاندۇرۇش كېرەك. گرافىتتىكى كۈل مىقدارى يۇقىرى بولۇپ، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە ئىشلىتىشكە بولمايدۇ. ئوتتۇراھال كاربونلۇق گرافىت ئاساسلىقى قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدۇ، ئەمما مىقدارى ئانچە كۆپ ئەمەس.

(4) كوكا كولا ۋە ئانتراسىت ئىندۇكسىيەلىك ئوچاق ئېرىتىش جەريانىدا، قۇۋۋەتلەنگەندە كوكا كولا ياكى ئانتراسىتنى قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە قوشۇشقا بولىدۇ. ئۇنىڭ يۇقىرى كۈل ۋە ئۇچۇچان تەركىبى سەۋەبىدىن، ئىندۇكسىيەلىك ئوچاق ئېرىتىش چويۇنىنى قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ سۈپىتىدە ئاز ئىشلىتىلىدۇ. بۇ قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ باھاسى تۆۋەن، ئۇ تۆۋەن دەرىجىلىك قايتا كاربونلاشتۇرغۇچقا تەۋە.

2. ئېرىتىلگەن تۆمۈرنىڭ كاربونلاشتۇرۇش پىرىنسىپى

سۈنئىي چويۇن ئېرىتىش جەريانىدا، كۆپ مىقداردا قوشۇلغان قالدۇق ۋە ئېرىگەن تۆمۈردىكى C مىقدارى تۆۋەن بولغاچقا، كاربوننى كۆپەيتىش ئۈچۈن كاربونلاشتۇرۇش ئۈسكۈنىسى ئىشلىتىش كېرەك. قايتا كاربونلاشتۇرۇش ئۈسكۈنىسىدىكى ئېلېمېنت شەكلىدە مەۋجۇت بولغان كاربوننىڭ ئېرىش تېمپېراتۇرىسى 3727 سېلسىيە گرادۇس بولۇپ، ئېرىگەن تۆمۈرنىڭ تېمپېراتۇرىسىدا ئېرىپ كەتمەيدۇ. شۇڭا، قايتا كاربونلاشتۇرۇش ئۈسكۈنىسىدىكى كاربون ئاساسلىقى ئېرىگەن تۆمۈردە ئېرىيدۇ، ئېرىتىش ۋە تارقىلىشنىڭ ئىككى خىل ئۇسۇلى بار. ئېرىگەن تۆمۈردىكى گرافىت قايتا كاربونلاشتۇرۇش ئۈسكۈنىسىنىڭ مىقدارى %2.1 بولغاندا، گرافىت بىۋاسىتە ئېرىگەن تۆمۈردە ئېرىيدۇ. گرافىتسىز كاربونلاشتۇرۇشنىڭ بىۋاسىتە ئېرىتىش ھادىسىسى ئاساسەن مەۋجۇت ئەمەس، ئەمما ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ، كاربون ئاستا-ئاستا تارقىلىدۇ ۋە ئېرىگەن تۆمۈردە ئېرىيدۇ. ئىندۇكسىيەلىك ئوچاقتا ئېرىتىلگەن چويۇننى قايتا كاربونلاشتۇرۇش ئۈچۈن، كىرىستال گرافىت قايتا كاربونلاشتۇرۇشنىڭ قايتا كاربونلاشتۇرۇش سۈرئىتى گرافىتسىز قايتا كاربونلاشتۇرۇش ئۈسكۈنىسىگە قارىغاندا كۆرۈنەرلىك يۇقىرى.

تەجرىبىلەر شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، ئېرىگەن تۆمۈردىكى كاربوننىڭ ئېرىپ كېتىشى قاتتىق زەررىچىلەرنىڭ يۈزىدىكى سۇيۇق چېگرا قەۋىتىدىكى كاربون ماسسىسى يۆتكىلىشى ئارقىلىق كونترول قىلىنىدۇ. كوكىس ۋە كۆمۈر زەررىچىلىرى بىلەن قولغا كەلتۈرۈلگەن نەتىجىلەرنى گرافىت بىلەن قولغا كەلتۈرۈلگەن نەتىجىلەر بىلەن سېلىشتۇرغاندا، ئېرىگەن تۆمۈردىكى گرافىت قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ تارقىلىش ۋە ئېرىپ كېتىش سۈرئىتى كوكىس ۋە كۆمۈر زەررىچىلىرىنىڭكىدىن كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە تېز ئىكەنلىكى بايقالدى. قىسمەن ئېرىگەن كوكىس ۋە كۆمۈر زەررىچىلىرى ئەۋرىشكىلىرى ئېلېكترونلۇق مىكروسكوپ ئارقىلىق كۆزىتىلدى، ئەۋرىشكىلەرنىڭ يۈزىدە نېپىز يېپىشقاق كۈل قەۋىتى شەكىللەنگەنلىكى بايقالدى، بۇ ئۇلارنىڭ ئېرىگەن تۆمۈردىكى تارقىلىش ۋە ئېرىپ كېتىش ئىقتىدارىغا تەسىر كۆرسىتىدىغان ئاساسلىق ئامىل ئىدى.

3. كاربوننىڭ ئېشىشىغا تەسىر كۆرسىتىدىغان ئامىللار

(1) قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ زەررىچە چوڭلۇقىنىڭ تەسىرى قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ سۈمۈرۈش سۈرئىتى قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ ئېرىش ۋە تارقىلىش سۈرئىتى ۋە ئوكسىدلىنىش يوقىتىش سۈرئىتىنىڭ بىرىكمە تەسىرىگە باغلىق. ئادەتتە، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ زەررىچىلىرى كىچىك، ئېرىش سۈرئىتى تېز، يوقىتىش سۈرئىتى چوڭ؛ كاربونلاشتۇرغۇچ زەررىچىلىرى چوڭ، ئېرىش سۈرئىتى ئاستا، يوقىتىش سۈرئىتى كىچىك. قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ زەررىچە چوڭلۇقىنى تاللاش ئوچاقنىڭ دىئامېتىرى ۋە سىغىمى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. ئادەتتە، ئوچاقنىڭ دىئامېتىرى ۋە سىغىمى چوڭ بولغاندا، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ زەررىچە چوڭلۇقى چوڭراق بولۇشى كېرەك؛ ئەكسىچە، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ زەررىچە چوڭلۇقى كىچىكرەك بولۇشى كېرەك.

(2) قوشۇلغان قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ مىقدارىنىڭ تەسىرى بەلگىلىك تېمپېراتۇرا ۋە ئوخشاش خىمىيىلىك تەركىب شارائىتىدا، ئېرىتىلگەن تۆمۈردىكى كاربوننىڭ تويۇنغان قويۇقلۇقى ئېنىق. بەلگىلىك دەرىجىدە تويۇنغان ئەھۋالدا، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ قانچە كۆپ قوشۇلسا، ئېرىتىش ۋە تارقىلىش ۋاقتى شۇنچە ئۇزۇن بولىدۇ، ماس كېلىدىغان يوقىتىش شۇنچە چوڭ بولىدۇ ۋە سۈمۈرۈش نىسبىتى شۇنچە تۆۋەن بولىدۇ.

(3) تېمپېراتۇرىنىڭ قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ سۈمۈرۈش سۈرئىتىگە تەسىرى پىرىنسىپ جەھەتتىن ئېيتقاندا، ئېرىگەن تۆمۈرنىڭ تېمپېراتۇرىسى قانچە يۇقىرى بولسا، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ سۈمۈرۈلۈش ۋە ئېرىپ كېتىشىگە شۇنچە پايدىلىق بولىدۇ. ئەكسىچە، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ ئېرىپ كېتىشى تەس، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ سۈمۈرۈش سۈرئىتى تۆۋەنلەيدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، ئېرىگەن تۆمۈرنىڭ تېمپېراتۇرىسى بەك يۇقىرى بولغاندا، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ تولۇق ئېرىپ كېتىش ئېھتىماللىقى يۇقىرى بولسىمۇ، كاربوننىڭ كۆيۈپ كېتىش نىسبىتى ئاشىدۇ، بۇ ئاخىرىدا كاربون مىقدارىنىڭ تۆۋەنلىشىگە ۋە قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ ئومۇمىي سۈمۈرۈش سۈرئىتىنىڭ تۆۋەنلىشىگە ئېلىپ كېلىدۇ. ئادەتتە، ئېرىگەن تۆمۈرنىڭ تېمپېراتۇرىسى 1460 سېلسىيە گرادۇستىن 1550 سېلسىيە گرادۇسقىچە بولغاندا، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ سۈمۈرۈش ئۈنۈمى ئەڭ ياخشى بولىدۇ.

(4) ئېرىتىلگەن تۆمۈرنىڭ ئارىلىشىشىنىڭ قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ سۈمۈرۈلۈش سۈرئىتىگە تەسىرى. ئارىلاشتۇرۇش كاربوننىڭ ئېرىپ كېتىشى ۋە تارقىلىشىغا پايدىلىق بولۇپ، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ ئېرىتىلگەن تۆمۈر يۈزىدە لەيلەپ كۆيۈپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ تولۇق ئېرىپ كېتىشتىن بۇرۇن، ئارىلاشتۇرۇش ۋاقتى ئۇزۇن، سۈمۈرۈلۈش سۈرئىتى يۇقىرى بولىدۇ. ئارىلاشتۇرۇش يەنە كاربونلىشىشنى ساقلاش ۋاقتىنى قىسقارتىپ، ئىشلەپچىقىرىش دەۋرىنى قىسقارتىپ، ئېرىتىلگەن تۆمۈردىكى قېتىشما ئېلېمېنتلارنىڭ كۆيۈپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، ئارىلاشتۇرۇش ۋاقتى بەك ئۇزۇن بولسا، ئۇ پەقەت ئوچاقنىڭ ئىشلىتىش ئۆمرىگە زور تەسىر كۆرسىتىپلا قالماي، يەنە قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئېرىپ كەتكەندىن كېيىن ئېرىتىلگەن تۆمۈردىكى كاربوننىڭ يوقىلىشىنى ئېغىرلاشتۇرىدۇ. شۇڭا، قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ تولۇق ئېرىپ كېتىشىگە كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن، ئېرىتىلگەن تۆمۈرنىڭ مۇۋاپىق ئارىلاشتۇرۇش ۋاقتىنى مۇۋاپىق ئىشلىتىش كېرەك.

(5) ئېرىگەن تۆمۈرنىڭ خىمىيىلىك تەركىبىنىڭ قايتا كاربون سۈمۈرۈش سۈرئىتىگە تەسىرى ئېرىگەن تۆمۈردىكى دەسلەپكى كاربون مىقدارى يۇقىرى بولغاندا، بەلگىلىك ئېرىشچانلىق چەكلىمىسى ئاستىدا، قايتا كاربون سۈمۈرۈش سۈرئىتى ئاستا، سۈمۈرۈش مىقدارى ئاز، كۆيۈش زىيىنى نىسبەتەن چوڭ بولىدۇ. قايتا كاربون سۈمۈرۈش سۈرئىتى تۆۋەن. ئېرىگەن تۆمۈرنىڭ دەسلەپكى كاربون مىقدارى تۆۋەن بولغاندا، ئەكسىچە ئەھۋال يۈز بېرىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، ئېرىگەن تۆمۈردىكى كرېمنىي ۋە كۈكۈرت كاربوننىڭ سۈمۈرۈلۈشىگە توسقۇنلۇق قىلىپ، قايتا كاربون سۈمۈرۈش سۈرئىتىنى تۆۋەنلىتىدۇ؛ مانگان بولسا كاربوننى سۈمۈرۈپ، قايتا كاربون سۈمۈرۈش سۈرئىتىنى ياخشىلاشقا ياردەم بېرىدۇ. تەسىر دەرىجىسى جەھەتتىن، كرېمنىي ئەڭ چوڭ، ئۇنىڭدىن قالسا مانگان، كاربون ۋە كۈكۈرتنىڭ تەسىرى ئازراق. شۇڭا، ئەمەلىي ئىشلەپچىقىرىش جەريانىدا، ئالدى بىلەن مانگان، ئاندىن كاربون، ئاندىن كرېمنىي قوشۇلۇشى كېرەك.

4. ھەر خىل قايتا كاربونلاشتۇرغۇچلارنىڭ چويۇننىڭ خۇسۇسىيىتىگە تەسىرى

(1) سىناق شەرتلىرى ئېرىتىش ئۈچۈن ئىككى دانە 5t ئوتتۇرا چاستوتالىق يادروسىز ئىندۇكسىيەلىك ئوچاق ئىشلىتىلدى، ئۇلارنىڭ ئەڭ چوڭ قۇۋۋىتى 3000kW، چاستوتىسى 500Hz. سېخنىڭ كۈندىلىك تۈركۈملەش تىزىملىكىگە ئاساسەن (%50 قايتىدىغان ماتېرىيال، %20 چوشقا تۆمۈر، %30 قالدۇق)، ئېرىتىلگەن تۆمۈرنى ئېرىتىش ئۈچۈن، جەريان تەلىپىگە ئاساسەن، ئايرىم-ئايرىم ھالدا ئازوتلۇق كالتسىيلانغان قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ۋە گرافىت تىپلىق قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئىشلىتىڭ. خىمىيىلىك تەركىبنى تەڭشەپ بولغاندىن كېيىن، ئايرىم-ئايرىم ھالدا سىلىندىرنىڭ ئاساسلىق ياتقۇچ قاپقىقىنى قۇيۇڭ.

ئىشلەپچىقىرىش جەريانى: قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئېرىتىش جەريانىدا ئېلېكتر ئوچاققا تۈركۈملەپ قوشۇلىدۇ، چېكىش جەريانىدا %0.4 دەسلەپكى ئوكۇلياتور (كرېمنىي بارىي ئوكۇلياتورى) ۋە %0.1 ئىككىنچى دەرىجىلىك ئېقىن ئوكۇلياتورى (كرېمنىي بارىي ئوكۇلياتورى) قوشۇلىدۇ. DISA2013 ئۇسلۇب لىنىيىسىنى ئىشلىتىڭ.

(2) مېخانىكىلىق خۇسۇسىيەتلەر ئىككى خىل قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ چويۇننىڭ خۇسۇسىيىتىگە بولغان تەسىرىنى تەكشۈرۈش ۋە ئېرىگەن تۆمۈر تەركىبىنىڭ نەتىجىگە تەسىرىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن، ھەر خىل قايتا كاربونلاشتۇرغۇچلار ئېرىتكەن ئېرىگەن تۆمۈر تەركىبى ئاساسەن ئوخشاش بولۇشىغا تەڭشەلدى. نەتىجىلەرنى تېخىمۇ تولۇق تەكشۈرۈش ئۈچۈن، سىناق جەريانىدا، ئېرىگەن تۆمۈرنىڭ ئىككى ئوچىقىغا ئىككى يۈرۈش Ø30mm سىناق بالداقلىرى قۇيۇلغاندىن باشقا، ھەر بىر ئېرىگەن تۆمۈرگە قۇيۇلغان 12 پارچە قۇيۇلغان ماتېرىيالمۇ تاسادىپىي ھالدا برىنېل قاتتىقلىق سىنىقى ئۈچۈن تاللاندى (ھەر بىر قۇتا ئۈچۈن 6 پارچە، ئىككى قۇتا سىناق قىلىندى).

تەركىبى ئاساسەن ئوخشاش بولغان ئەھۋالدا، گرافىت تىپلىق قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئىشلىتىپ ئىشلەپچىقىرىلغان سىناق بالداقلىرىنىڭ كۈچلۈكلۈكى كالتسىيلاشتۇرۇلغان تىپتىكى قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئىشلىتىپ قۇيۇلغان سىناق بالداقلىرىدىن كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە يۇقىرى بولىدۇ، ھەمدە گرافىت تىپلىق قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئارقىلىق ئىشلەپچىقىرىلغان قۇيۇشلارنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەش ئىقتىدارى گرافىت تىپلىق قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئارقىلىق ئىشلەپچىقىرىلغان قۇيۇشلاردىن روشەن ياخشى. كالتسىيلاشتۇرۇلغان قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئارقىلىق ئىشلەپچىقىرىلغان قۇيۇشلار (قويۇشلارنىڭ قاتتىقلىقى بەك يۇقىرى بولغاندا، پىششىقلاپ ئىشلەش جەريانىدا قۇيۇشلارنىڭ گىرۋىكى سەكرەش پىچىقىغا ئوخشاش كۆرۈنۈشى مۇمكىن).

(3) گرافىت تىپلىق قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ ئىشلىتىلگەن ئەۋرىشكىلەرنىڭ گرافىت شەكىللىرىنىڭ ھەممىسى A تىپلىق گرافىت بولۇپ، گرافىتنىڭ سانى چوڭ، چوڭلۇقى كىچىك بولىدۇ.

يۇقىرىقى سىناق نەتىجىلىرىدىن تۆۋەندىكى يەكۈنلەر چىقىرىلدى: يۇقىرى سۈپەتلىك گرافىت تىپلىق قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ قۇيۇلغان بۇيۇملارنىڭ مېخانىكىلىق خۇسۇسىيىتىنى ياخشىلاپلا قالماي، مېتال قۇرۇلمىسىنى ياخشىلاپلا قالماي، قۇيۇلغان بۇيۇملارنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەش ئىقتىدارىنىمۇ ياخشىلىيالايدۇ.

03. ئاخىرلىشىش سۆزى

(1) قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ سۈمۈرۈلۈش سۈرئىتىگە تەسىر كۆرسىتىدىغان ئامىللار قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ زەررىچە چوڭلۇقى، قوشۇلغان قايتا كاربونلاشتۇرغۇچنىڭ مىقدارى، قايتا كاربونلاشتۇرۇش تېمپېراتۇرىسى، ئېرىگەن تۆمۈرنىڭ ئارىلاشتۇرۇش ۋاقتى ۋە ئېرىگەن تۆمۈرنىڭ خىمىيىلىك تەركىبى.

(2) يۇقىرى سۈپەتلىك گرافىت تىپلىق قايتا كاربونلاشتۇرغۇچ قۇيۇلغان بۇيۇملارنىڭ مېخانىكىلىق خۇسۇسىيىتىنى ياخشىلاپلا قالماي، مېتال قۇرۇلمىسىنى ياخشىلاپلا قالماي، قۇيۇلغان بۇيۇملارنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەش ئىقتىدارىنىمۇ ياخشىلىيالايدۇ. شۇڭا، ئىندۇكسىيەلىك ئوچاق ئېرىتىش جەريانىدا سىلىندىر بۆلىكى ۋە سىلىندىر بېشى قاتارلىق مۇھىم مەھسۇلاتلارنى ئىشلەپچىقىرىشتا، يۇقىرى سۈپەتلىك گرافىت تىپلىق قايتا كاربونلاشتۇرغۇچلارنى ئىشلىتىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.