ئاسبېست كىلىمات كىرىزىسىغا قارشى تۇرۇشتىكى ئەڭ ياخشى قورال بولالامدۇ؟

بۇ تور بېكەت تور كۆرۈش جەريانىدا ئەڭ ياخشى تەجرىبىگە ئېرىشىشىڭىز ئۈچۈن تور كۆرگۈچ (cookie) لاردىن پايدىلىنىدۇ. «ئېلىش» نى چېكىش سىزنىڭ بۇ شەرتلەرنى قوبۇل قىلغانلىقىڭىزنى بىلدۈرىدۇ.
ئالىملار كانچىلىق قالدۇقلىرىدا ئاسبېستنى قانداق ئىشلىتىپ، ھاۋادا كۆپ مىقداردا كاربون تۆت ئوكسىدنى ساقلاش ۋە كىلىمات كىرىزىسىغا تاقابىل تۇرۇش ئۇسۇلىنى تەتقىق قىلماقتا.
ئاسبېست بىر تەبىئىي مىنېرال بولۇپ، ئىلگىرى بىنالاردا ئىسسىقلىق ساقلاش ۋە ئوتقا چىداملىق قىلىپ كەڭ قوللىنىلغان. بۇ خىل ئىشلىتىش ئۇسۇللىرى راك پەيدا قىلىش خۇسۇسىيىتى بىلەن داڭلىق، ئەمما بەزى ماشىنا تورمۇزلىرى، خلور سانائىتىدىكى ئۆگزە ۋە ئۆگزە كاھىشلىرىدا ئىشلىتىلگەن. ھازىر 67 دۆلەت تالا ماتېرىياللىرىنى ئىشلىتىشنى چەكلىگەن بولسىمۇ، ئامېرىكا ئۇلارنىڭ بىرى ئەمەس.
ھازىر تەتقىقاتچىلار كانچىلىقتىن چىققان قالدۇق ماددىلار بولغان بەزى تالالىق ئاسبېست تۈرلىرىگە دىققەت قىلماقتا. ئېئوسنىڭ سۆزىگە قارىغاندا، ئاسبېستنى نەپەس يولىغا خەۋپلىك قىلىدىغان ئىنتايىن يۇقىرى سۈپەتلىك ماددا ھاۋادا لەيلەپ يۈرگەن ياكى يامغۇردا ئېرىگەن كاربون تۆت ئوكسىد زەررىچىلىرىنى تۇتۇۋېلىشقا ياخشى شارائىت ھازىرلايدۇ. دوكلاتتا تالالارنىڭ يۇقىرى يۈز كۆلىمىنىڭ كاربون تۆت ئوكسىد بىلەن ئارىلاشتۇرۇلغاندا ئۇلارنى «يۇقىرى رېئاكسىيەلىك ۋە ئاسان ئايلاندۇرغىلى بولىدىغان» زىيانسىز كاربوناتلارغا ئايلاندۇرىدىغانلىقى تەپسىلىي بايان قىلىنغان. بۇ جەريان ئاسبېست پارنىك گازلىرىغا ئۇچرىغاندا تەبىئىي ھالدا يۈز بېرىدۇ.
MIT تېخنىكا ئوبزورىغا قارىغاندا، بۇ مۇقىم ماتېرىياللار مىليونلىغان يىللار پارنىك گازلىرىنى تۇتۇۋالالايدۇ ھەمدە ئاتموسفېرادىكى كۆپ مىقداردىكى كاربون تۆت ئوكسىدنى سۈمۈرۈشتە ئۈنۈملۈك تاللاش ئىكەنلىكى ئىسپاتلاندى. ئالىملار ئالدى بىلەن كانچىلىق پائالىيەتلىرىدىن كېلىپ چىقىدىغان «كۆپ مىقداردىكى» كاربون قويۇپ بېرىشنى تولۇقلاشنى، ئاندىن پارنىك گاز قويۇپ بېرىشنى ئازايتىش ئۈچۈن تىرىشچانلىقلارنى كېڭەيتىشنى ئۈمىد قىلىدۇ.
بۇ ساھەدىكى باش تەتقىقاتچى گرېگورى دىپلې MIT تېخنىكا ئوبزورىغا مۇنداق دېدى: «كېيىنكى ئون يىلدا، كانلارنى كاربونسىزلاشتۇرۇش پەقەت بىزگە ئىشەنىش ۋە ماھارەتنى ئاشۇرۇشقا ياردەم بېرىدۇ، بۇنىڭ بىلەن كان چىقىرىش مىقدارىنى ئازايتقىلى بولىدۇ. ھەقىقىي كان ئېچىش ئېلىپ بېرىلىدۇ».
Kottke Ride Home Podcast پروگراممىسىنىڭ رىياسەتچىسى جېكسون بىرد (Jackson Bird) نىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، بۇ ماددىلار ئېقىن سۇ ئارقىلىق ئوكيانغا كىرگەندە، مىنېراللىشىش يۈز بېرىدۇ. دېڭىز جانلىقلىرى بۇ ئىئونلارنى ئىشلىتىپ، قېپى ۋە سۆڭەكلىرىنى ئاخىرىدا ئاق تاش ۋە باشقا تۇتۇلغان ماددىلارغا ئايلاندۇرىدۇ. كاربون تېشى.
كاربون ساقلاش ئاتموسفېرادىكى كاربون تۆت ئوكسىد مىقدارىنى ئازايتىشنىڭ زۆرۈر ۋاسىتىسى. ئەگەر ئۇ بولمىسا، بىز «كاربون نىشانىمىز» غا يېتىشىمىز ۋە كىلىمات كىرىزىسىنىڭ ئەڭ ناچار ئاقىۋەتلىرىدىن ساقلىنىشىمىز ناتايىن.
ئالىملار يەنە نىكېل، مىس، ئالماس ۋە پىلاتىنا قاتارلىق باشقا كانچىلىق كەسىپلىرىدىكى قالدۇقلاردىن پايدىلىنىپ كاربوننى قانداق تۇتۇشنى تەتقىق قىلماقتا. ئۇلارنىڭ مۆلچەرلىشىچە، ئىنسانلار قويۇپ بەرگەن بارلىق كاربون تۆت ئوكسىدنى ۋە ئۇنىڭدىنمۇ كۆپ نەرسىلەرنى توختىتىشقا يېتەرلىك ماتېرىيال بولۇشى مۇمكىن.
ھازىر، كۆپىنچە ماددىلار ھەرگىز ھاۋاغا ئۇچرىمىغان قاتتىق تاشلارغا ئورنىتىلغان بولۇپ، بۇ خىمىيىلىك رېئاكسىيەلەرنى باشلايدۇ. شۇڭلاشقا كاربوننى چىقىرىۋېتىشنى تەتقىق قىلىۋاتقان ئالىملار كانچىلىق قالدۇقلىرىنى كىلىمات كىرىزىسىغا قارشى تۇرۇشنىڭ كۈچلۈك ئىلگىرى سۈرگۈچىسىگە ئايلاندۇرۇش ئۈچۈن، بۇ خىل ئادەتتە ئاستا بولغان ئىنكاسنى تېزلىتىش ۋە تەسىرگە ئۇچراشنى ئاشۇرۇشنىڭ يوللىرىنى ئىزدەشكە تىرىشماقتا.
MIT دوكلاتىدا، ماتېرىياللارنى قېزىپ، ئۇلارنى ئۇۋىلاپ، نېپىز قەۋەتلەرگە تارقىتىپ، ئاندىن ھاۋا ئارقىلىق تارقىتىپ، كاربون تۆت ئوكسىد ماتېرىيالىنىڭ رېئاكسىيە يۈز كۆلىمىنى ئاشۇرۇش ئارقىلىق قانچە قېتىم سىناق قىلىنغانلىقى تەپسىلىي بايان قىلىنغان. يەنە بەزىلىرى قىزىتىش ياكى بىرىكمىگە كىسلاتا قوشۇشنى تەلەپ قىلىدۇ. Eos نىڭ دوكلاتىدا، بەزىلىرى خىمىيىلىك رېئاكسىيەنى باشلاش ئۈچۈن باكتېرىيە گىلەملىرىنىمۇ ئىشلىتىدىغانلىقى ئېيتىلغان.
«بىز بۇ جەرياننى تېزلىتىپ، ئۇنى ئاسبېست قالدۇقلىرى دۆۋىسىدىن پۈتۈنلەي زىيانسىز كاربونات قېزىلمىسىغا ئايلاندۇرۇشنى كۆزلەۋاتىمىز» دېدى گېئومىكروبىئولوگىيە ئالىمى جېنىن ماككۇتچېئون، ئۇ تاشلىۋېتىلگەن ئاسبېست قالدۇقلىرىنى زىيانسىز ماگنىي كاربوناتقا ئايلاندۇرۇشقا بېغىشلانغان. گىمناستلار ۋە قىياغا چىققۇچىلار قول تۇتۇش كۈچىنى ياخشىلاش ئۈچۈن ئاق پاراشوك ماتېرىيال ئىشلىتىدۇ.
لاۋرېنس لىۋېرمور دۆلەتلىك تەجرىبىخانىسىنىڭ كاربون پروگراممىسىنىڭ مۇدىرى روگېر ئەينېس MIT تېخنىكا ئوبزورىغا مۇنداق دېدى: «بۇ غايەت زور، تەرەققىي قىلدۇرۇلمىغان پۇرسەت بولۇپ، نۇرغۇن كاربون تۆت ئوكسىدنى يوقىتالايدۇ».
دوكلاتتا يەنە مۇنداق دېيىلگەن: يېڭى ئىستراتېگىيەنىڭ تەرەپدارلىرى چىقىم ۋە يەر چەكلىمىسىدىن ئەندىشە قىلىدۇ. دەرەخ تىكىش قاتارلىق باشقا كىچىكلىتىش ئۇسۇللىرى بىلەن سېلىشتۇرغاندا، بۇ جەرياننىڭ تەننەرخى يۇقىرى. يەنە كاربون قويۇپ بېرىشنى زور دەرىجىدە ئازايتىش ئۈچۈن يېتەرلىك يېڭى قېزىۋېلىنغان ماتېرىياللارنى تارقىتىش ئۈچۈن نۇرغۇن يەر تەلەپ قىلىنىشى مۇمكىن، بۇ بولسا كۆلەمنى كېڭەيتىشنى قىيىنلاشتۇرىدۇ.
بېرد يەنە پۈتۈن جەرياننىڭ نۇرغۇن ئېنېرگىيە سەرپ قىلىشى مۇمكىنلىكىنى، ئەگەر ئۇنى ئەستايىدىل ئۆلچەپ قارىمىسا، ئۇ يارىتىشقا تىرىشىۋاتقان كاربون تۇتۇش پايدىسىنى يوقىتىپ قويۇشى مۇمكىنلىكىنى كۆرسەتتى.
ئاخىرىدا، بۇ ماتېرىياللارنىڭ زەھەرلىكلىكى ۋە ئۇلارنى ئىشلىتىش بىخەتەرلىكى توغرىسىدا نۇرغۇن ئەندىشىلەر بار. MIT تېخنىكا ئوبزورىدا ئاسبېست چاڭ-توزانلىرىنى يەرگە چېچىش ۋە/ياكى ئۇنى چاڭ-توزانغا چېچىپ ھاۋا ئايلىنىشىنى ئاشۇرۇش يېقىن ئەتراپتىكى ئىشچىلار ۋە ئاھالىلەر ئۈچۈن بىخەتەرلىك خەۋپىنى كەلتۈرۈپ چىقارغانلىقى كۆرسىتىلدى.
بىرد خۇلاسە قىلىپ مۇنداق دېدى: شۇنداق بولسىمۇ، يېڭى پروگرامما «باشقا نۇرغۇن ھەل قىلىش چارىلىرىنى قوشۇش ئۈچۈن ئۈمىدۋار تاللاش بولۇشى مۇمكىن، چۈنكى ھەممىمىز كىلىمات كرىزىسىغا ھېچقانداق داۋا يوقلىقىنى بىلىمىز».
مىڭلىغان مەھسۇلاتلار بار. نۇرغۇن كىشىلەر ئوخشاش ئىشنى قىلىدۇ، ياكى دېگۈدەك ئوخشاش، ئەمما ئازراق پەرقلىنىدۇ. ئەمما بەزى مەھسۇلاتلاردا بىزگە ياكى بالىلىرىمىزغا زىيان يەتكۈزۈشى مۇمكىن بولغان زەھەرلىك بىرىكمىلەر بار. چىش پاستىسىنى تاللاش دېگەن ئاددىي ئىشمۇ بىزنى ئەنسىرەتكۈدەك قىلىدۇ!
بەزى ئېغىر ھاۋارايىنىڭ تەسىرىنى كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ - مەسىلەن، ئامېرىكىنىڭ ئوتتۇرا غەربىي قىسمى 10-ئاۋغۇستتا قاتتىق ئاپەتكە ئۇچرىغاندىن كېيىن، ئىئوۋادىكى تۈزلەڭلىك كۆممىقوناقنىڭ يېرىمى قالدۇرۇپ قويۇلغان.
مىسىسىپى دەرياسى ھەۋزىسى ئامېرىكىدىكى 32 شىتات ۋە كانادادىكى ئىككى ئۆلكىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، كۆلىمى 1 مىليون 245 مىڭ كۋادرات مىلدىن ئاشىدۇ. Shannon1/Wikipedia, CC BY-SA 4.0
ئېقىم ئۆلچەش ئەسۋابىنىڭ ئۆلچەش نەتىجىسىدىن قارىغاندا، مىسىسىپى ئويمانلىقىدىكى ئۆلچەنگەن مېكسىكا قولتۇقىغىچە بولغان ئېرىگەن ئانئورگانىك ئازوت (DIN) مىقدارى ھەر يىلى زور دەرىجىدە ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ. قاتتىق يامغۇر ئازوت مىقدارىنىڭ ئېشىشىغا سەۋەب بولىدۇ. لۇ قاتارلىقلارنىڭ 2020-يىلدىكى CC BY-ND ناملىق كىتابىدىن ئېلىندى.
1958-يىلدىن 2012-يىلغىچە، ئىنتايىن ئېغىر ۋەقەلەردە (كۈندىلىك ۋەقەلەرنىڭ ئەڭ ئېغىرى 1% دەپ ئېنىقلانغان)، يامغۇر مىقدارىنىڭ ئازىيىش نىسبىتى ئاشقان. Globalchange.gov
دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ مۇز تاغ جەنۇبىي گېئورگىيە بىلەن سوقۇلۇپ، بۇ يەردىكى ياۋايى ھايۋانلارغا چوڭ خەۋپ ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن.
نۇرغۇن جەھەتلەردىن قارىغاندا، ئۆتكەن ئەسىردىكى تېكساس ھېكايىسى بۇ شىتاتنىڭ ئىنسانلارنىڭ تەبىئەتكە ھۆكۈمرانلىق قىلىش پىرىنسىپىغا بولغان سادىقلىقىدۇر.
ماشىنا ۋە يۈك ماشىنىلىرىنىڭ ھاۋا بۇلغىنىشىدىن تارتىپ مېتان ئېقىپ كېتىشكىچە، كىلىمات ئۆزگىرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان نۇرغۇن گازلار ئاممىنىڭ سالامەتلىكىگە زىيان يەتكۈزىدۇ.